Maand van de Ondergrond
Stap in de maand november in de verborgen wereld van Rotterdam en verwonder u over wat zich allemaal onder uw voeten afspeelt. Tijdens een boeiend programma vol lezingen, excursies, workshops en films maakt u kennis met een groot aantal onmisbare voorzieningen die allemaal hun plek hebben in de Rotterdamse ondergrond.
De ondergrond van Rotterdam
U staat er vast niet bij stil als u door de stad loopt, maar onder uw voeten ligt de grond vol. Denk aan kabels, leidingen, buizen, tunnels, afvalcontainers, waterbergingen en nog veel meer. Allemaal voorzieningen die onmisbaar zijn voor een moderne stad en haar bewoners.
Hoe houden we Rotterdam leefbaar én bereikbaar? En hoe geven we al deze belangrijke zaken een plek in de ondergrond? We laten het u zien tijdens de Maand van de Ondergrond met workshops, lezingen, films en bijzondere excursies.
In 2025 organiseerden wij voor de 15e keer de Maand van de Ondergrond. Dit jaar is er weer een nieuwe editie.
Meld u aan voor de nieuwsbrief. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad. en blijf het hele jaar op de hoogte.
Programma 2026

Alle activiteiten van de Maand van de Ondergrond zijn gratis. Inschrijven is wel verplicht. U kunt zich inschrijven via registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
De meeste activiteiten zijn geschikt voor alle leeftijden. Maar let op: voor sommige activiteiten geldt wel een minimum leeftijd.
Komt u met kinderen? Kijk dan eerst of de activiteit bij hen past.
U kunt klikken op de verschillende activiteiten en dan komt u uit op het algemene overzicht van de categorieën excursies en rondleidingen, filmvertoningen, kinderactiviteit of lezingen.
Week 1: Klimaatadaptatie
Ons klimaat verandert. Steeds vaker krijgen we te maken met hevige regenbuien. En onze zomers worden steeds heter en droger. Daar moeten we Rotterdam op voorbereiden. Ook daar is de ondergrond heel belangrijk bij. We gebruiken de bodem als spons om water op te slaan. Soms tijdelijk, als het heel hard regent. En soms langer, om in tijden van droogte water te hebben voor het groen in de stad. Bomen maken onze stad koeler als het erg heet is. Maar de wortels van die bomen hebben dan wel een goede plek in de ondergrond nodig. Hoe we dit in Rotterdam aanpakken, leert u tijdens de Maand van de Ondergrond.
Week 2: Geschiedenis
Ooit was er alleen de nederzetting Rotta, aan de oever van de Rotte, in het gebied rond de Markthal. In 9 eeuwen groeide het uit tot het Rotterdam van vandaag. In onze bodem zitten nog vele verborgen schatten uit het verre verleden. Als er ergens gebouwd wordt, onderzoeken Rotterdamse archeologen de bodem op nieuwe vondsten. Deze vertellen ons verhalen over de Rotterdammers van toen. Tijdens de Maand van de Ondergrond kunt u van hun verhalen genieten.
Week 3: Energietransitie
Over een paar jaar koken, douchen en verwarmen alle Rotterdammers hun huis met duurzame energie. Maar daarvoor moet er eerst nog veel gebeuren. Bij deze energietransitie speelt de ondergrond een belangrijke rol. Immers, er is ruimte nodig om gasleidingen te vervangen door warmtenetten of elektriciteitsleidingen. Of we gebruiken de bodem om warm en koud water op te slaan. En nog dieper in de bodem vinden we een bron van heet water. En dat water kunnen we zelfs gebruiken om ons huis te verwarmen. Leer tijdens de Maand van de Ondergrond meer over dit soort vernieuwende technieken.
- Maandag 16 november
- 14.30 - 16.00 uur. Excursie: Maastunnel
- 15.00 - 16.30 uur. Lezing: Netcongestie / Buurtaanpak
- Dinsdag 17 november
- 14.30 - 16.30 uur. Lezing: Bospolder-Tussendijken: van het gas af
- Woensdag 18 november
- 15.00 - 16.30 uur. Lezing: Ondergrondatlas Onder R
- Donderdag 19 november
- 14.00 - 15.30 uur. Lezing: Vitale Systemen. Anders kijken naar kabels en leidingen
- 14.30 - 16.00 uur. Excursie: Maastunnel
- 16.00 - 17.00 uur. Lezing: Persleidingen in de Westlus
- Zaterdag 21 november
- Tussen 9.30 en 16.00 uur (meerdere starttijden): Excursie. Basculekelder Erasmusbrug. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
Week 4: Levende bodem
In de bodem krioelt het van het leven. Misschien niet zo aaibaar maar wel ontzettend belangrijk voor mens en natuur, het leven op aarde. Deze vierde week van de Maand van de Ondergrond gaat helemaal over het belang van biodiversiteit in de bodem. Ontdek wat onze bodem in de stad nodig heeft.
- Maandag 23 november
- 14.30 - 16.00 uur. Excursie: Maastunnel
- 15.00 - 16.30 uur. Lezing: Bomen, groeiplaatsen, kabels en leidingen
- Dinsdag 24 november
- 14.30 - 16.00 uur. Excursie: Maastunnel
- 15.00 - 16.30 uur. Film: Eat More Trees
- Woensdag 25 november
- 14.00 - 16.00 uur. Kinderactiviteit: Wormenhotel
- Donderdag 26 november
- 14.30 - 16.00 uur. Excursie: Maastunnel
- 15.00 - 16.30 uur. Lezing: Ontwerpen met de ondergrond
- Vrijdag 27 november
- 14.00 - 16.00 uur. Excursie: Fiets-/wandeltocht langs Bodemparels
- Zaterdag 28 november
- Tussen 9.30 en 16.00 uur (meerdere starttijden). Excursie: Basculekelder Erasmusbrug
- Tussen 10.30 en 15.45 uur (meerdere starttijden). Excursie: Schuilkelder Schiebroekselaan
Excursies en rondleidingen
Dit zijn alle excursies en rondleidingen tijdens de Maand van de Ondergrond. Alle activiteiten van de Maand van de Ondergrond zijn gratis. Inschrijven is wel verplicht. U kunt zich inschrijven via de website registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..

Maastunnel
Al 84 jaar verbindt de Maastunnel noord en zuid. Een indrukwekkend monument met een prachtige historie van en voor Rotterdammers.
Tijdens de excursie leert u alle geheimen van de Maastunnel kennen. Bewonder de machtige ventilatoren. Kruip onder de roltrappen. Daal af naar het diepste punt van het ventilatiegebouw, dat onder de grond nog groter is dan erboven.
Praktische informatie:
- Let op. Deze excursie vind plaats op meerdere data:
16, 19, 23, 24, 26 november - Tijd: 14.30 tot 16.00 uur
- Geschikt vanaf: 12 jaar.
Let op: de locatie is niet toegankelijk voor mensen met een lichamelijke beperking. - Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Basculekelder Erasmusbrug
De Zwaan, zo wordt de Erasmusbrug door haar sierlijke lijnen vaak liefkozend genoemd. Ze is dun en sierlijk, maar tegelijkertijd de grootste en zwaarste basculebrug van Europa. Door haar ‘staart’ te draaien opent ze haar brugdeel. Dat gebeurt via een metalen arm met als contragewicht een enorme ballastkist. Dit contragewicht weegt maar liefst 1.050 ton. Het draait in de basculekelder, een indrukwekkende ruimte onder het scharnierpunt van de brug.
Wilt u een uniek kijkje nemen onder de vleugels van De Zwaan? Meld u dan aan voor de excursie naar de basculekelder. U kunt er met eigen ogen zien hoeveel werk onze Zwaan ondergronds moet verzetten om haar 'vleugels' uit te slaan. Een van onze experts vertelt u er graag over.
Praktische informatie:
- Let op. Deze excursie vind plaats op meerdere data: 21, 28 november
- Deze excursie heeft meerdere starttijden:
- 9.30 tot 11.00 uur
- 11.00 tot 12.30 uur
- 13.00 tot 14.30 uur
- 14.30 tot 16.00 uur
- Geschikt vanaf: 12 jaar.
Let op: de locatie is niet toegankelijk voor mensen met een lichamelijke beperking. - Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Fiets-/wandeltocht langs Bodemparels
Rotterdam is gebouwd op veen, klei en zand. Maar met de bovenste laag is iets bijzonders aan de hand. Door eeuwen van menselijk gebruik is deze laag sterk veranderd. Is er nog wel iets overgebleven van de oorspronkelijke Rotterdamse bodem? Tijdens deze tour ontdekt u welke soorten grond er onder Rotterdam liggen en wat dat betekent voor de stad van nu. En u leert waarom een gezonde en vitale bodem enorm belangrijk is voor een leefbare stad. Ook leert u hoe u zo'n bodem kunt herkennen.
Praktische informatie
- Datum: vrijdag 27 november
- Tijd: 14.00 tot 16.00 uur
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Schuilkelder Schiebroekselaan
Een bunker uit de Koude Oorlog voor uw deur: het komt weinig voor in Rotterdam. De Schiebroekselaan heeft een goed verborgen exemplaar. Deze ligt aan de kant van de Bergweg, bij de bloemenstal. Buurtbewoners zagen in de jaren negentig de waarde van deze plek. Ze zorgden dat de schuilkelder behouden bleef. De bunker is een aantal jaren geleden gerestaureerd. En wat velen zal verrassen: het is helemaal geen bunker…
Praktische informatie:
- Datum: 28 november
- Deze excursie heeft meerdere starttijden:
- 10.30 tot 11.15 uur
- 11.15 tot 12.00 uur
- 12.00 tot 12.45 uur
- 12.45 tot 13.30 uur
- 13.30 tot 14.15 uur
- 14.15 tot 15.00 uur
- 15.00 tot 15.45 uur
- Let op: De locatie is niet geschikt voor mensen met een lichamelijke beperking. Dat geldt ook voor mensen die bang zijn om in kleine en afgesloten ruimtes te zijn (claustrofobie).
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Filmvertoningen
Alle films tijdens de Maand van de Ondergrond. Alle activiteiten van de Maand van de Ondergrond zijn gratis. Inschrijven is wel verplicht. U kunt zich inschrijven via registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..

Eat More Trees
Tijdens deze documentaire ontdekt u hoe bomen kunnen helpen om de bodem gezond te maken. En hoe ze zorgen voor meer biodiversiteit in hun buurt: dus meer verschillende dieren en planten. U ziet daarnaast hoe bomen kunnen bijdragen aan duurzame voedselproductie. Dat is voedsel verbouwen op een manier die goed is voor mens, natuur en de toekomst.
Eat More Trees laat zien hoe mens en natuur samen kunnen werken aan een groenere toekomst. Met voorbeelden van landbouw die bodem, biodiversiteit en natuur herstelt. En met voorbeelden van agroforestry: het combineren van bomen met andere vormen van landbouw. In het Amazonewoud maar ook in Europese landbouwgebieden.
Praktische informatie:
- Datum: dinsdag 24 november
- Tijd: 15.00 tot 16.30 uur
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Kinderactiviteit
De onderstaande activiteit is speciaal voor kinderen gemaakt. Alle activiteiten van de Maand van de Ondergrond zijn gratis. Inschrijven is wel verplicht. U kunt zich inschrijven via registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Wormenhotel
Wist u dat schillen van groenten en fruit en bladeren uit de tuin geen afval hoeven te zijn? In een wormenhotel wonen speciale compostwormen. Zij eten al dat groente-, fruit- en tuinafval op. Wat daarna overblijft, heet compost. Dat is supergoed voedsel voor planten en bomen, zodat ze sterk en gezond kunnen groeien.
Tijdens de workshop bouwen we samen een echt wormenhotel. Uw kind ontdekt hoe wormen helpen om de bodem gezond te houden. Een leuke en leerzame activiteit voor kinderen.
Praktische informatie:
- Datum: woensdag 25 november
- Tijd: 14.00 tot 16.00 uur
- Geschikt vanaf: 6 jaar
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
Lezingen
Alle lezingen tijdens de maand van de ondergrond. Alle activiteiten van de Maand van de Ondergrond zijn gratis. Inschrijven is wel verplicht. U kunt zich inschrijven via registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..

Netcongestie / Buurtaanpak
De gemeente en Stedin vertellen in deze lezing hoe ze samen aan de slag gaan met de buurtaanpak om het elektriciteitsnet klaar te maken voor de toekomst. Een enorme opgave en wat betekent dit dan voor de omgeving?
Praktische informatie
- Datum: maandag 16 november
- Tijd: 15.00 tot 16.30 uur
- Geschikt vanaf: 12 jaar
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Bospolder-Tussendijken: van het gas af
Welke gevolgen heeft het aardgasvrij maken van een wijk voor de ruimte boven én onder de grond? En wat betekende deze grote verandering voor Bospolder-Tussendijken (BoTu)? In een documentaire ziet u stap voor stap hoe het project is uitgevoerd. Tijdens de lezing gaan we dieper in op de samenhang tussen wat er boven de grond gebeurt en wat er onder de grond nodig is.
Praktische informatie
- Datum: dinsdag 17 november
- Tijd: 14.00 tot 15.30 uur
- Geschikt vanaf: 12 jaar
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Ondergrondatlas Onder R
Onder R-bodemquiz: Hoe diep gaat uw kennis? Test uw kennis over de Rotterdamse ondergrond en ontdek de verrassende wereld onder onze voeten. Tijdens de Onder R- bodemquiz ontdekt u van alles over de ondergrond van onze stad, leert u nieuwe dingen en ontdekt u hoe diep uw bodemkennis reikt.
Praktische informatie
- Datum: woensdag 18 november
- Tijd: 15.00 tot 16.30 uur
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Vitale Systemen: anders naar kabels en leidingen kijken
Tijdens deze lezing leert u anders naar de ondergrond kijken. U ontdekt dat opgaven zoals de energie- en klimaattransitie steeds meer ruimte vragen. Daardoor wordt het steeds belangrijker om slimme keuzes te maken voor de inrichting van de ondergrond.
Praktische informatie
- Datum: donderdag 19 november
- Tijd: 14.00 tot 15.30 uur
- Geschikt vanaf: 18 jaar
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Megaklus aan de Westlus: persleidingen
Vanaf het rioolgemaal aan het Heemraadsplein loopt een van de belangrijkste afvalwaterleidingen van Rotterdam. Deze leiding gaat dwars door de stad, onder de Nieuwe Maas door, naar afvalwaterzuivering Dokhaven. U ziet hem niet, maar hij is onmisbaar voor de stad.
Na jarenlang gebruik moest de leiding worden vervangen. Dat was een grote uitdaging in een drukke, dichtbebouwde stad. Gemeentelijke diensten, ingenieurs en aannemers werkten daarom samen aan een nieuwe leiding. Met moderne technieken legden zij die aan op maar liefst 40 meter diepte. Een groot en technisch uitdagend project, midden in Rotterdam. Zorgvuldig voorbereid en bijna onzichtbaar voor iedereen boven de grond.
We laten u zien hoe deze bijzondere operatie is uitgevoerd. Een verhaal over techniek, vakmanschap en samenwerking, waarmee Rotterdam klaar is voor de toekomst.
Praktische informatie
- Datum: donderdag 19 november
- Tijd: 16.00 tot 17.00 uur
- Geschikt vanaf: 12 jaar
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
Bomen, groeiplaatsen, kabels en leidingen
Hebt u weleens gehoord van boomkratten, een boombunker en een zandzuigmachine? We gebruiken ze om de groeiplaatsen van bomen te verbeteren. U leert er alles over tijdens deze lezing.
Bomen hebben het in de stad niet altijd makkelijk. Ze staan in harde grond en hun wortels zitten klem. De gemeente verbetert daarom de groeiplekken. Zo leven bomen langer en worden gezond oud. De afgelopen jaren verbeterden we van honderden bomen in heel Rotterdam de groeiplaats.
Hoe? Dat laten we zien met foto’s van de werkzaamheden. En natuurlijk houden we bij groeiplaatsverbetering ook rekening met de kabels en leidingen rond de boomwortels.
Praktische informatie
- Datum: maandag 23 november
- Tijd: 15.00 tot 16.30 uur
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
Ontwerpen met de ondergrond
Onder onze voeten bruist een verborgen wereld. In de bodem leven talloze insecten, bacteriën en schimmels: samen vormen zij de levende bodem. Dit bodemleven is onmisbaar voor een gezonde stad. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat bomen beter groeien, planten sterker zijn en groen beter tegen droogte kan. Een rijke bodem maakt de stad niet alleen groener, maar ook gezonder en makkelijker te onderhouden.
Maar hoe houden we dat bodemleven gezond in een drukke, versteende omgeving?
Tijdens deze lezing nemen we je mee in de maatregelen die wij als gemeente inzetten, of nog willen inzetten, om het bodemleven te stimuleren en te beschermen. Je ontdekt wat een gezonde bodem betekent voor de stad. En hoe we samen kunnen zorgen voor een sterkere ondergrond.
Praktische informatie
- Datum: donderdag 26 november
- Tijd: 15.00 tot 16.30 uur
- Inschrijven via: registratie.rotterdam.nl. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
De ondergrond het hele jaar door
Naast de activiteiten tijdens de Maand van de Ondergrond kunt u het hele jaar door heen de ondergrond van Rotterdam bewonderen:
Storymap: Kastelen in Rotterdam
Waar komen de namen Weena, Hofplein en Spangen vandaan? Die vraag wordt beantwoord in de Storymap. Ontdek ze zelf via Kastelen in Rotterdam. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
De Tijdtrap
De Tijdtrap. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad. is een blijvende tentoonstelling van archeologische vondsten in het trappenhuis en de parkeergarages van de Markthal.
Wandeling door middeleeuws Rotterdam
Tijdens deze wandeling komt u langs plaatsen waar middeleeuws Rotterdam nog te beleven is. Met leuke vragen is het een leerzame speurtocht voor jong en oud.
Download de gratis app izi.TRAVEL voor Apple. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad. of Android. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad., en zoek op 'middeleeuws Rotterdam'.
Virtual Reality: bomenroute Rotterdam
Het hele jaar is de virtual reality-versie van de monumentale bomenroute beschikbaar in de Must See app. De app is te downloaden in de App Store. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad. en Play Store. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.. Let op: niet iedere telefoon is hiervoor geschikt.
Trek uw wandelschoenen aan en leer meer over het groen in de stad met de wandelroute van ongeveer vier kilometer door het centrum van Rotterdam.Kijk ook op de pagina Bomenroute.
De aanpak van Rotterdams Weerwoord
Lees meer over klimaatverandering en de rol van bodemdaling en grondwater daarbij in de aanpak van het Rotterdams Weerwoord. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad..
Om terug te kijken
- Rotterdam van Onderen - Stichting En... Actie!. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Rondleiding Dokhaven - Waterschap Hollandse Delta | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- 'Blindgangers' - Rijnmond | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Stichting Cultureel Erfgoed Koude Oorlog - Atoomschuilkelder Westzeedijk | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
Rotterdamse Grond door OPEN Rotterdam
OPEN Rotterdam maakte de serie Rotterdamse Grond, waarin zij duiken in de wereld onder onze voeten. Bekijk de afleveringen op YouTube:
- Aflevering 1. De Rotterdamse bodem is belangrijker dan je denkt: Eefje zoekt uit waarom. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Aflevering 2. Tuininfluencer Eefje graaft diep: hoe schoon is onze bodem?. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Aflevering 3. Scheuren, vocht en schimmel: bodemdaling treft duizenden woningen. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Aflevering 4. Gezonde stad begint bij de bodem: ontwerpers en experts werken samen. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Aflevering 5. Gezonde stad begint bij de bodem: ontwerpers en experts werken samen. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
Digitale rondleiding
Ontdek de ondergrond met deze digitale rondleiding:
- Erasmusbrug en de basculekelder | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Ondergrondse waterberging Museumpark en rioolgemaal Westersingel | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Monumentale begraafplaats Crooswijk | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Archeologische stadswandeling door Rotterdam | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Maastunnel | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
Watch the digital tours with English subtitles:
- Citywalk Archaeology Rotterdam | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Tour Bascule cellar Erasmusbridge | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Tour of the sewers of Rotterdam | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.
- Tour Maastunnel | YouTube. Link opent een externe pagina in een nieuw browsertabblad.