Rotterdam herdenkt
Gepubliceerd op: 24-04-2019
Geprint op: 21-09-2021
https://www.rotterdam.nl/wonen-leven/herdenken/
Ga naar de hoofdinhoud

Op 14 mei herdenkt Rotterdam. Dan herdenkt de stad het bombardement op Rotterdam.

Dit jaar herdenken we thuis. Meer informatie vindt u op deze pagina.

Burgemeester Ahmed Aboutaleb

'Elk jaar staan we stil bij dit ingrijpende moment in de geschiedenis van Rotterdam. Op 14 mei 1940, vanaf 13.27 uur, vallen de bommen op het hart van de stad en veroorzaken een enorme vuurzee. Bijna 900 mensen komen om het leven. 80.000 Rotterdammers raakten huis en haard kwijt. Wat in eeuwen was opgebouwd, werd in een kwartier vernietigd. Sta op #14mei stil en kijk om je heen als om 13.27 uur de klokken luiden.'

Kranslegging

De kranslegging vond binnen de geldende coronamaatregelen plaats op Plein 1940.

Deze vond plaats in klein gezelschap. Lees hier een terugblik op de kranslegging.

Gedicht

Stadsdichter Anne Vegter draagt haar gedicht voor op Plein 1940.

Stadsdichter Anne Vegter draagt haar gedicht voor op Plein 1940. Lees hier het gedicht NA VEERTIEN MEI NEGENTIENVEERTIG.

Scholieren herdenken het bombardement

Beeld de verwoeste stat

Vanity Gaffar is leerkracht van groep 8 op de openbare basisschool het Landje op de Schiedamsesingel 180. 'Onze school ligt precies op de brandgrens in Cool. Hierdoor zijn we erg betrokken bij het bombardement van de stad en de herdenking hiervan. De leerlingen schreven allemaal een gedicht over het bombardement en de oorlog. Lees een aantal van deze gedichten.

Herdenken met een zelfgemaakte krans

Een krans aan een voordeur.

Annie van Hoof doet een oproep aan alle Rotterdammers: 'Ik zou graag zien dat iedereen van 4 tot en met 14 mei een zelfgemaakte krans aan de voordeur of balustrade hangt en zo de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en het bombardement op Rotterdam herdenkt.' Lees haar oproep.

Gerrit van Ommering: De laatste wittevlagdrager

Een zwartwitfoto van de laatste wittevlaggendrager

'Mijn schoonvader was sergeant-majoor bij de Genie, een onderdeel van het leger. Hij diende onder kapitein Backer en kolonel Scharroo. Op 14 mei was hij samen met de kapitein al eerder op de dag richting Willemsbrug gegaan.' Piet Dille vertelt over Gerrit van Ommering, de laatste wittevlaggendrager.

Programma herdenking 14 mei

Rotterdam in puin na het bombardement

We herdenken thuis. Maar u kunt wel een aantal herdenkingsplechtigheden thuis via internet volgen. Bekijk het programma van de herdenkingen op 14 mei.

Vandaag herdenken we dat de stad 81 jaar geleden werd gebombardeerd. De centrale herdenkingsplechtigheid vindt hiervoor jaarlijks plaats op Plein 1940. Zo ook dit jaar, maar dan in een iets andere vorm dan wij gewend zijn. Net als bij dodenherdenking vond de kranslegging plaats in klein gezelschap. Burgemeester Aboutaleb sprak een woord van herdenking uit en stadsdichter Anne Vegter droeg hier haar gedicht voor. Demissionair minister Hugo de Jonge was ook aanwezig voor een toespraak en het leggen van een krans. Daarna volgde het Signaal Taptoe en de 2 minuten stilte. Op de achtergrond waren de kerkklokken van de binnenstad te horen, die symbool staan voor de 13 durende bommenregen op 14 mei 1940. De kranslegging is live in beeld gebracht door Rijnmond, het AD en de NOS.

NA VEERTIEN MEI NEGENTIENVEERTIG

Er was de sfeer van opgeruimd verdriet, vrachtwagens reden
plenty tranen uit, je was niet langer werkeloos, je ruimde puin
met overlevers zonder adagium niet poetsen, maar huilen
maar met de woede van vooruitgangsdrift: de gevels neer

de straten leeg, 1k lijkvrij, terwijl een ramptoerist zich
in een nazipak stak, de afgefikte binnenstad met eigen ogen
vastlegde voor thuis, hielp poetsen pragmatisme aan zijn naam
noem de puin die rondgereden, opgeslagen aan de harreweg

voor de geplande provinciale weg, als eilandjes van kralingen,
pier in de waalhaven, pijlers van de maasbrug, korrelbeton in huis,
de bospaden van oisterwijk, van steenwijk, spaanse polder
en de rotterdamse hoek, het vliegveld leeuwarden, iets met

het zuiderzeewerk werd, dus niet vergeten die gedaantewisseling
van wat in deze stad tegen de vlakte ging en zeker niet vergeten
handen op en draag de hemel, wat zadkine ons heeft voorgedaan:
zijn woest pleidooi, een frons in brons, ons dwaze voortbestaan.

©Anne Vegter, 2021, Stadsdichter

Annie van Hoof doet een oproep aan alle Rotterdammers: 'Ik zou graag zien dat iedereen van 4 tot en met 14 mei een zelfgemaakte krans aan de voordeur of balustrade hangt en zo de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en het bombardement op Rotterdam herdenkt.

Ik had vroeger niet veel met de herdenkingsplechtigheden op 4 mei. Dat veranderde toen mijn dochter lid van een koor werd. Dit koor zong op 4 mei bij herdenkingen. Zo ook op de avond van 4 mei toen mijn moeder  op 70-jarige leeftijd overleed. Na haar overlijden ben ik me nog bewuster geworden van wat de oorlog betekende. Het leven van mijn ouders is erg beïnvloed door het trauma wat mijn grootvader van vaderskant aan de oorlog had overgehouden. Het heeft me nog meer laten beseffen hoe belangrijk het is om de slachtoffers te herdenken en stil te staan bij vrijheid, verraad en oorlogsgeweld.

Sinds een aantal jaren ben ik vanuit de kerk betrokken bij de kranslegging bij de Steen van de miljoenen tranen in Kralingen. Door de coronamaatregelen ging die vorig jaar niet door. Om de slachtoffers toch te herdenken, heb ik toen een krans gemaakt en die aan mijn voordeur gehangen. Het idee voor een krans aan de voordeur kreeg ik doordat veel mensen dit met Advent doen, de periode voor Kerstmis.

Door zelf een krans te maken en deze van 4 tot en met 14 mei op te hangen ben je bewuster betrokken bij de herdenking. Met elkaar herdenken we dan zo alle mensen die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog en bij het bombardement van Rotterdam.’

'Een iconische foto van een historisch moment', zo noemde oud hoofredacteur van het NRC Henk Hofland de foto waarop Gerrit van Ommering met witte vlag en adjudant kapitein Backer en kolonel Scharroo te zien zijn', vertelt Piet Dille, getrouwd met Ans, de dochter van Van Ommering. 'De foto is genomen toen ze onderweg waren om op het Noordereiland de overgave van de stad aan te bieden.'

Mijn schoonvader was sergeant-majoor bij de Genie, een onderdeel van het leger. Hij diende onder kapitein Backer en kolonel Scharroo. Op 14 mei was hij samen met de kapitein al eerder op de dag richting Willemsbrug gegaan. De legerleiding in Den Haag wilde namelijk een handtekening van een Duitse commandant op het overgavedocument. Ze wilden weten aan wie ze zich zouden overgeven.

Gewonde soldaat

Kapitein Backer was de eerste keer alleen over de brug naar het Noordereiland gelopen. Mijn schoonvader bleef bij de auto achter. Zoals bekend, bombardeerden de Duitse vliegtuigen de stad al voordat het ultimatum was verlopen. Kapitein Backer was op dat moment net op de weg terug naar de auto. Daar aangekomen, trof hij mijn schoonvader aan die een gewonde soldaat met een slagaderlijke bloeding aan het verzorgen was. Om die te stelpen gebruikten zij repen die ze van de witte vlag afscheurden. Daardoor kwamen er ook bloedvlekken op de rest van de vlag.

Samen hebben zij de gewonde soldaat naar het Coolsingelziekenhuis gebracht om daarna via de Statentunnel naar de commandopost aan de Statenweg te gaan. Daar probeerde kolonel Scharroo de legerleiding in Den Haag te bereiken. Toen dit niet lukte, besloten ze zelf de capitulatie van Rotterdam aan te bieden.

De beroemde foto is gemaakt toen ze onderweg waren om dit te doen. Mijn schoonvader liep met de witte vlag voorop, de kolonel en kapitein liepen een paar meter achter hem. Mijn schoonvader heeft de vlag hierna mee naar huis genomen. Die heeft daar jarenlang gelegen. Bij de veertig jarige herdenking van het bombardement heeft de familie de vlag aan het Museum Rotterdam geschonken.

Fotoboek

Mijn schoonvader sprak weinig over de gebeurtenissen in de oorlog. Ik ben zelf op zoek naar informatie gegaan. Daarmee heb ik een fotoboek met teksten gemaakt. Dat ligt nu in het Museum Rotterdam '40 - '45 NU aan de Coolhaven.

Henk Hofland vond dat de beroemde foto niet helemaal tot zijn recht komt doordat die zwart-wit is. Ik heb zelf een versie gemaakt waar op de achtergrond de brandende stad in kleur te zien is. Ook heb ik een tweede versie met begeleidende tekst die als voorbeeld kan dienen voor een herdenkingsmaquette als die op het Noordereiland zou komen te staan.'

  • De hele dag: Wandelen langs de brandgrens met een audiotour:
  • 10.00 uur: herdenking ultimatum / kranslegging bodes bij gedenkteken Statenweg.
  • 12.00-12.45 uur: Laurenskerk (livestream via Youtube). Het is een herdenkingsbijeenkomst waarin voorgangers en vertegenwoordigers van religieuze en levensbeschouwelijke instellingen voorgaan en kinderen 900 kaarsjes aansteken. De kinderen die de kaarsjes aansteken zullen ook een kaarsje aansteken voor een leeftijdsgenoot die omgekomen is in het bombardement. Aansluitend leggen kinderen van de Waalse school een krans op de begraafplaats in Crooswijk. Van 13.27 tot 13.40 uur luiden veel kerkklokken.
  • 13.00 uur, live uitzending Rijnmond van besloten kranslegging op Plein 1940. Om 13.27 uur zijn we 2 minuten stil
    • een speech door de Stadsdichter
    • 13.25 uur: kranslegging door de burgemeester
    • 13.27-13.40 uur: klokken in Rotterdam, waaronder de Laurenstoren luiden.
  • 15.30-17.00 uur: Laurenskerk (voor genodigden, besloten): onthulling gebrandschilderde ramen 'Vrede en Verzoening'
  • 16.00-18.00 uur: Bibliotheektheater (livestream): H.JA. Hoflandlezing door Abdelkader Benali. Gesprek Benali, Wethouder Wijbenga en 2 of 3 studenten Zadkine

Herdenking 4 mei

Op 4 mei herdenkt Rotterdam. Dan herdenkt de stad de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Maar ook alle burgers en militairen die zijn omgekomen of vermoord tijdens latere oorlogssituaties en vredesoperaties.

Tijdens dodenherdenking afgelopen dinsdag 4 mei waren er drie kransleggingen in klein gezelschap. In de ochtend bij het Nationaal Koopvaardijmonument De Boeg en op de Algemene Begraafplaats Crooswijk. ’s Avonds op Stadhuisplein, waar burgemeester Aboutaleb en stadsdichter Anne Vegter samen een gedicht voordroegen. Demissionair minister De Jonge was hier ook aanwezig voor het leggen van de krans. Overdag bracht burgemeester Aboutaleb een bezoek aan het Ereveld in Loenen, waar hij ook een toespraak hield.

Stadhuisplein

De centrale herdenkingsplechtigheid vindt jaarlijks plaats in de avond van 4 mei, bij het monument Voor alle Gevallenen 1940 - 1945 op Stadhuisplein. Dit jaar was er plaats voor 25 genodigden, die op anderhalve meter afstand van elkaar zaten. Burgemeester Ahmed Aboutaleb en stadsdichter Anne Vegter lazen samen een gedicht (pdf) voor.

Voormalig locoburgemeester van Rotterdam en nu demissionair minister Hugo De Jonge, was ook aanwezig voor het leggen van een krans. ‘Herdenken in het hart van @Rotterdam. Verstild en sober, maar niet minder indrukwekkend’, aldus De Jonge.

Koopvaardijmonument De Boeg

Bij het monument op het Leuvehoofd aan de voet van de Erasmusbrug vindt jaarlijks de herdenking plaats voor de 3500 opvarenden van Nederlandse koopvaardijschepen die in de Tweede Wereldoorlog het hoogste offer brachten: hun leven. Ook deze herdenking vond dit jaar in klein gezelschap plaats om de coronamaatregelen in acht te kunnen nemen. Om 10.00 uur werd door het Zeekadetkorps Rotterdam vier ‘glazen geslagen’ op de scheepsbel, gevolgd door de kranslegging namens het gemeentebestuur door Burgemeester Aboutaleb. Na het Signaal Taptoe werd er 1 minuut stilte in acht genomen. Na een uitvoering van het 1e couplet van het Wilhelmus door het koperkwintet van het Nederlands Douane Orkest, sprak de burgemeester een woord van herdenking uit. Daarna volgde de twee gedeeltes van kransleggingen met daartussen een mooie toespraak van dominee Helene Perfors van de Protestants Koopvaardijwerk Rijnmond.

Algemene Begraafplaats Crooswijk

Crooswijk kent een aantal (ere)graven en monumenten ter nagedachtenis aan de militaire en burgerslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog, maar ook uit andere oorlogen. Jaarlijks vindt hier een stille tocht plaats over de Begraafplaats langs de verschillende monumenten. Dit jaar had de herdenking een alternatieve vorm: een stille tocht door Burgemeester Aboutaleb en een klein gezelschap en kleine ceremonies bij het Erehof van het Verzet, het Korea Monument, Indië Monument, Burger Monument en het Militaire Erehof. De kransleggers stonden al opgesteld bij de monumenten.

Rotterdam, 4 mei 2021

De voorkant van de pdf met het gedicht; een beeld.

Herdenking en overdenking door burgemeester Ahmed Aboutaleb en stadsdichter Anne Vegter.

Lees het gedicht (pdf).

Frank van Gelderen, secretaris Loods24

'In de stadhuistuin staat het monument, gemaakt door Loekie Metz. Een schreeuw van verdriet en leed, maar wel in stilte. Tussen de bogen en de bescherming van het stadhuis. De mensen van toen hadden geen bescherming.

Mijn moeder heeft negen maanden Auschwitz overleefd. Daar heeft zij eigenlijk nooit over verteld. Ze had wel nummers op haar arm. Mijn vader overleefde de oorlog ook. Hij was ook Joods, maar leefde in het Verre Oosten. Hij werd geïnterneerd door de Japanners.

Na zijn overlijden zag ik een 8 millimeter film. Ik zag vrolijk dansende mensen; vrolijk dansende kinderen. Kinderen van 7, 8, 9 jaar: mijn neefjes, mijn nichtje. Ze kwamen niet terug. Die zondagmiddag besloot ik mij meer in te gaan zetten om mensen te laten zien, te vertellen, over wat er gebeurd is.

De oorlog heeft iedereen laten zien wat mensen elkaar kunnen aandoen. Hebben wij ervan geleerd? Dat hoop ik. Dit beeld laat zien dat er hoop is. En niet alleen maar voor het Joodse volk, maar voor ons allemaal.'

Kees van Rietveld, voorzitter van het comité ter behartiging van nationale belangen

'Dit beeld geeft de verbondenheid van Rotterdammers weer om samen er ook weer doorheen te komen. Om met elkaar een nieuwe stad en een nieuw leven te creëren. Het is heel belangrijk om dit fysieke beeld in de stad te hebben en er, zeker op 4 mei, te kunnen staan.

Ik heb de oorlog nooit zelf meegemaakt, maar mij raken de verhalen van mensen, van wat er in die tijd is gebeurd. Hoe mensen van 20 jaar, of soms nog jonger, de moed hadden om voor volk en vaderland te strijden. Voor de vrijheid waar wij nu van genieten.

Tegenwoordig komen oorlogen letterlijk live de huiskamer in. Hoe bijzonder is het wel niet wat wij hier samen hebben?

Ik herdenk omdat 4 mei een collectief moment is. Een moment om samen na te denken over hoe bijzonder het is dat wij hier in vrijheid leven. Ik geloof dat herdenken superbelangrijk is om met elkaar dat bewustzijn, dat collectieve gedachtegoed, de verhalen levend te houden.

Wees met elkaar ontzettend trots en zuinig op wat we nu met elkaar hebben. En hou elkaar vast.'

Marja Tromp, Stichting Koopvaardijpersoneel 1940-1945

'Herdenken is belangrijk, omdat het niet vanzelfsprekend is dat wij hier in vrijheid leven. De koopvaardij heeft daar een zware prijs voor betaald. Alle schepen en alle zeevarenden die onder de Nederlandse vlag voerden, vielen in de Tweede Wereldoorlog onder de ‘vaarplicht’. Zij werden verplicht om aan de oorlog deel te nemen. En ze dachten dat ze weggingen voor één jaar, twee jaar misschien, maar sommigen zijn soms echt zes jaar weggebleven.

Op de wereldzeeën is de helft van de Nederlandse vloot vergaan. Vierduizend zeevarenden kwamen niet meer terug. Ongeveer vierhonderd mensen zijn invalide geraakt.

Ik ken iemand die een paar jaar geleden is overleden. Hij was toen een jongen van 16 jaar. En toen hij weer thuiskwam was hij 22. Hij was totaal vervreemd van het gezin waar ‘ie uit kwam. Op het laatst kreeg hij nog het oorlogsherinneringskruis uitgereikt, op 90-jarige leeftijd. Maar hij wilde het eigenlijk niet hebben, want hij vond dat de Nederlandse regering dat véél eerder had moeten doen: waardering uitspreken voor de mensen die in de oorlog op zee zijn omgekomen.'

Elsa van Gelderen, lid van The Royal British Legion, Holland Branch

'Ik ben zelf half Brits. Waarom ik herdenk? Verhalen in leven houden; ik denk dat het daarop neerkomt.

In Groot Brittannië zegt men: "Lest we forget". Dat betekent: "Opdat wij niet vergeten". Deze jongens, mannen, soms heel jong zijn gestorven zodat u en ik hier in vrijheid mogen leven.

Mijn vader heeft de hele oorlog gevaren. Zijn boot zonk in de Ierse zee nadat het was gebombardeerd. In januari ‘42. Hij heeft twee van zijn maten voor zijn ogen zien verdrinken, maar hij kon niet helpen. Hij heeft het er nooit over gehad. Ik ben er pas achter gekomen in het Maritiem Museum.

Wij mogen nooit vergeten dat er van macht zo gemakkelijk misbruik kan worden gemaakt.

Er is een gedicht, in 1914 geschreven door Laurence Binyon:
"They, they shall not grow old as we that are left grow old. Age shall not weary them nor theirs condemn at the going down of the sun, and in the morning, we will remember them."
Bij het ondergaan van de zon, maar ook iedere morgen, zullen wij hen herdenken.'